Nghèo đói có xuất hiện trong não bộ của trẻ hay không?

Đọc ngay: Những hiểu lầm tai hại về bộ não

Khi nghèo đói tác động đến não bộ – phát hiện gây chấn động khoa học

Theo tiến sĩ Noble – bác sĩ nhi khoa kiêm nhà thần kinh học – nghèo đói tự thân, chứ không phải chỉ là do thiếu dinh dưỡng hay môi trường gia đình, có thể trực tiếp ảnh hưởng đến cấu trúc não bộ của trẻ. Bà đang dẫn đầu một nghiên cứu toàn quốc kéo dài 5 năm nhằm xác định rõ mối quan hệ nhân quả giữa thu nhập và sự phát triển não.

Từ đầu những năm 2000, Noble cùng giáo sư Martha Farah (Đại học Pennsylvania) đã khám phá thấy:

Trẻ em trong các gia đình nghèo có xu hướng học kém hơn, khả năng ngôn ngữ và điều hành tư duy yếu hơn so với bạn bè khá giả – và điều đó phản ánh rõ rệt trên hình ảnh não bộ.

Trong nghiên cứu đầu tiên năm 2005, nhóm của Noble đã so sánh 60 trẻ mẫu giáo ở Philadelphia, chia thành hai nhóm: trung lưu và nghèo khó. Các bài kiểm tra về ngôn ngữ, trí nhớ, khả năng điều hành và kiểm soát hành vi cho thấy trẻ em nghèo đạt điểm thấp hơn rõ rệt ở hầu hết các lĩnh vực nhận thức.

Khi hình ảnh MRI não bộ được phân tích, các nhà khoa học phát hiện vỏ não trước trán của trẻ nghèo mỏng hơn – đây là vùng kiểm soát khả năng tập trung, trí nhớ và ra quyết định. Sự khác biệt này giải thích tại sao trẻ em nghèo thường gặp khó khăn trong học tập, và thậm chí có chỉ số IQ thấp hơn trung bình.

 Đọc thêm: Tận dụng sức mạnh độc đáo của bộ não tuổi 20 của bạn

Có thể bạn quan tâm: Những hiểu lầm tai hại về bộ não

Các kết quả thật ấn tượng. Trong một nghiên cứu, Farah xem xét 283 bản chụp MRI và phát hiện thấy những đứa trẻ xuất thân từ gia đình nghèo và ít học hơn có xu hướng có những tiểu vùng thuộc vỏ não trước trán mỏng hơn–một phần của não bộ liên quan chặt chẽ với chức năng điều hành–so với những trẻ xuất thân từ gia đình khá giả. Điều này có thể lý giải cho thành tích học tập kém hơn và thậm chí là chỉ số IQ thấp hơn.

Chụp MRI não trẻ sơ sinh từ 7 đến 9 tháng tuổi.

Chênh lệch thu nhập – chênh lệch não bộ

Vào năm 2015, Noble đồng tác giả của nghiên cứu lớn nhất cho đến nay. Sử dụng MRI, các nhà nghiên cứu đã kiểm tra 1,099 trẻ em và thanh niên, và phát hiện thấy não bộ của những người có mức thu nhập gia đình cao hơn và nhận được sự giáo dục của bố mẹ nhiều hơn thì có diện tích bề mặt lớn hơn so với các bạn xuất thân nhà nghèo, ít được giáo dục. Mối tương quan mạnh nhất đến từ các vùng não bộ gắn liền với ngôn ngữ và chức năng điều hành. Nghiên cứu lớn nhất của Noble với hơn 1.000 trẻ em và thanh thiếu niên cho thấy:

• Trẻ có thu nhập gia đình cao hơn có diện tích bề mặt não lớn hơn, đặc biệt ở các vùng liên quan đến ngôn ngữ và tư duy logic.

• Chênh lệch rõ nhất nằm ở nhóm nghèo nhất: chỉ cần thu nhập gia đình tăng một chút, sự phát triển não của trẻ cũng được cải thiện đáng kể.

Ví dụ: trẻ em trong các gia đình có thu nhập dưới 25.000 USD/năm có diện tích bề mặt não nhỏ hơn 6% so với những trẻ có thu nhập gia đình trên 150.000 USD/năm.

Một nghiên cứu khác do Seth Pollak (Đại học Wisconsin–Madison) dẫn đầu cũng phát hiện trẻ sống dưới mức nghèo liên bang có lượng chất xám ít hơn 8–10% ở các vùng thùy trán, thái dương và hồi hải mã – những khu vực quyết định khả năng học tập và ghi nhớ.

Thêm nữa, dữ liệu chỉ ra rằng chỉ cần thu nhập của gia đình tăng lên một chút cũng có tác động lớn hơn rất nhiều đến não bộ của những đứa trẻ nghèo nhất so với mức tăng tương tự ở những đứa trẻ giàu có hơn. Và dữ liệu của Noble cũng cho thấy khi thu nhập của một gia đình giảm xuống dưới mức thu nhập cơ bản nhất định, thì sự phát triển của não bộ giảm mạnh. Trẻ em đến từ các gia đình kiếm được ít hơn 25.000$ chịu thiệt thòi nhiều nhất, với diện tích bề mặt não ít hơn 6% so với các bạn đến từ gia đình kiếm được từ 150.000$ trở lên.

Những gợi ý về chính sách ở đây rất lớn. Nếu dữ liệu được hiểu thấu thì chỉ cần đưa mức thu nhập của một gia đình thoát khỏi cảnh nghèo đói có lẽ đủ để đưa đứa trẻ đó tiến đến gần hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn phát triển nhận thức. Và mặc dù chúng ta vẫn chưa biết được liệu, những chênh lệch về não bộ đó có tiếp tục kéo dài đến tuổi trưởng thành không, và chênh lệch nhiều ra sao, nhưng nghiên cứu này – kết hợp với nghiên cứu trong quá khứ, chứng minh rằng những người từng lớn lên trong cảnh nghèo khổ kết cuộc lại có tình hình tài chính tệ hại và gặp nhiều vấn đề về sức khỏe hơn những người cùng thời giàu có hơn của họ trong suốt cuộc đời–cho thấy có lẽ chúng để lại những ảnh hưởng tồn tại suốt cuộc đời.

Những nghiên cứu này chỉ ra rằng nó không phải là một yếu tố cụ thể hoàn toàn chịu trách nhiệm cho sự suy giảm phát triển của não bộ và tiềm năng trí tuệ, mà đúng hơn là môi trường nghèo túng lớn hơn.

“Tôi muốn nói rằng cho đến thời điểm này chúng tôi đã có trong tay bằng chứng tương quan mạnh mẽ, nhưng chúng tôi chưa thực sự có được bằng chứng về nhân quả,” Noble nói. Và đó là nơi mà nghiên cứu sắp tới của bà gia nhập.

Để chứng minh mối quan hệ nhân quả, bà cùng các nhà nghiên cứu khác – Greg Duncan, nhà kinh tế học tại Đại học California-Irvine; Katherine Magnuson, một chuyên gia về chính sách xã hội tại Đại học Wisconsin-Madison; Lisa Gennetian, một nhà kinh tế học thuộc Đại học New York; và Hirokazu Yoshikawa, nhà tâm lý học tại NYU – đang mở rộng một nghiên cứu trên toàn quốc sẽ bao gồm 1000 hộ gia đình có thu nhập thấp. Các gia đình sẽ được chia thành 2 nhóm: một nhóm sẽ nhận được một khoản tiền mặt là $ 333 một tháng ($ 4,000 một năm), và nhóm còn lại là $ 20 một tháng.

View this post on Instagram

A post shared by Sột Soạt (@sotsoat)

Không chỉ là nghèo tiền – là nghèo môi trường phát triển

Theo Noble, không có một yếu tố đơn lẻ nào (như dinh dưỡng hay giáo dục) có thể giải thích toàn bộ sự khác biệt này.

“Đó là hệ quả của một môi trường nghèo túng toàn diện – từ áp lực tài chính, thiếu thời gian tương tác, đến căng thẳng tinh thần của cha mẹ,” bà nói.

Chính vì vậy, để chứng minh mối quan hệ nhân quả, nhóm của Noble đã triển khai một dự án thử nghiệm thực tế với 1.000 hộ gia đình có thu nhập thấp. Họ chia ngẫu nhiên thành hai nhóm:

• Nhóm A nhận 333 USD/tháng,

• Nhóm B chỉ nhận 20 USD/tháng.

Sau 3 năm, nhóm nghiên cứu sẽ đo lường hoạt động điện não (EEG) và khả năng nhận thức, ngôn ngữ, trí nhớ của trẻ. Nếu nhóm được hỗ trợ tài chính nhiều hơn cho thấy não phát triển khỏe mạnh và khả năng học tập tốt hơn, đây sẽ là bằng chứng nhân quả đầu tiên chứng minh nghèo đói trực tiếp cản trở sự phát triển của não bộ.

Hi vọng cho chính sách xã hội và tương lai trẻ nhỏ

Theo tiến sĩ Noble, chỉ cần tăng thu nhập gia đình thêm 4.000 USD/năm trong những năm đầu đời của trẻ có thể cải thiện đáng kể trí thông minh, sức khỏe và khả năng học tập khi trưởng thành.

Nếu kết quả nghiên cứu xác nhận giả thuyết này, nó sẽ trở thành bước ngoặt trong chính sách xã hội, đặt nền tảng cho các chương trình hỗ trợ thu nhập và giáo dục sớm – như một khoản “đầu tư vào não bộ” cho tương lai đất nước.

“Mỗi đứa trẻ đều có tiềm năng phát triển trí tuệ, nhưng nghèo đói đang đánh cắp cơ hội ấy ngay từ trong não bộ,” Noble nói.

Nghiên cứu của tiến sĩ Kimberly Noble không chỉ là một phát hiện khoa học – mà là lời nhắc nhở sâu sắc: trẻ em không được chọn nơi mình sinh ra, nhưng xã hội có thể chọn tạo ra điều kiện công bằng hơn để các em phát triển. Lớn lên trong nghèo khó không chỉ là thiếu tiền – đó là thiếu những cơ hội phát triển não bộ, thứ định hình cả tương lai một con người.